«Қайсар» топ-5-ке уәде беріп, түбіне түсті. Қызылордада маусымды кім сәтсіз өткізді
«Қайсар» маусымды ҚПЛ-дің топ-5 командасының қатарына кіру амбициясымен бастады, алайда мәреге үш тур қалғанда жоғары лигада қалу үшін күресіп жатыр. Sports24.kz авторы жеке инвестициялар, Виктор Мозестің атышулы трансфері және Қазақстан Кубогының финалы қызылордалық клубты чемпионаттағы сәтсіздіктен неге құтқара алмағанын талдады.
27 матчтағы төрт жеңіс
«Осы маусымдағы міндетіміз – үздік бестікке кіру», – деген еді Ферапонтов 2026 жылғы наурызда.
Ол сәтті жағдай қалыптасса, команда жүлделі орындар үшін күресетінін де айтқан. Қазан айының ортасына қарай «Қайсар» 27 турда төрт жеңіске ғана жетті. Бұл ҚПЛ-дегі кез келген басқа командадан, соның ішінде соңғы орында тұрған «Жетісудан» да аз. 24 ұпай, 14-орын, үздік бестіктен 21 ұпайға қалып қою. Ферапонтов енді клубта жоқ, оның орнын басқан Дмитрий Карпов «міндетін атқарушы» мәртебесімен жұмыс істеп жатыр, ал Болгариядан жаттықтырушы шақыру әрекеті оған, болгариялық баспасөз мәліметінше, ұшақ билеттері жіберіліп қойған кезде сәтсіз аяқталды.
Бір қызығы, осының бәрімен қатар «Қайсар» Қазақстан Кубогының финалына дейін жетіп, 7 қарашада «Астана Аренада» «Ордабасымен» жүлде мен еурокубок жолдамасы үшін ойнайды. Алайда кубоктағы жетістік басты мәселені жоққа шығармайды: қыста лиганың ең амбициялы жобаларының бірі атанған клуб чемпионатта былтырғы жаңадан қосылған командалармен қатар жоғары лигада қалу үшін күресіп жатыр.
Sports24.kz үшін басты сұрақ – жаңа қаржысы, жаңа иесі және атышулы трансфері бар «Қайсар» өзі алдына қойған міндетті неге орындай алмады?
Сәтсіздікті көрсететін сандар
2025 жылғы маусымда «Қайсар» 22 ұпаймен 11-орын алды – ол кезде команда қарызға батып, легионерлерсіз ойнады. Қазір клубтың жеке иесі, өтінімінде шетелдік ойыншылары және Қызылордада ешкім кедей деп атамайтын бюджеті бар. Ал ұпай жинау қарқыны шамамен сол күйінде қалды – әр ойынға бір ұпайдай. Айырмашылығы – лигада командалар саны 16-ға жетті, енді мұндай қарқын тек төменгі дивизионға түсіп қалмау үшін күресуге ғана жетеді.
Мәселені жасырған тең ойындар
12 тең ойын – ҚПЛ-2026-дағы ең жоғары көрсеткіш. Оның бесеуі 0:0 есебімен аяқталды: «Астана», «Қызылжар», «Қайрат», «Ұлытау» және «Ертіске» қарсы матчтар. Бір қарағанда, бұл мығым қорғаныстың белгісі. Шын мәнінде, бұл жеңе алмайтын команданың сипаты.
«Қайсар» алғашқы 10 турды жеңіссіз өткізді: алты тең ойын, төрт жеңіліс, алты ұпай және 15-орын. Тең ойындар «біз көшбасшыларға жақынбыз» деген иллюзия қалыптастырып, басшылыққа жаттықтырушыны ауыстырмауға себеп берді. Бірақ тең ойын үшін берілетін бір ұпай – жеңістің үштен бірі ғана. Ақыр соңында команданы түпке түсіргені жеңілістердің көптігі емес, жеңістердің жетіспеуі болды. Алғашқы жеңіс тек 17 мамырда, 11-турда «Тоболға» қарсы ойында (2:1) келді.
Шабуыл: 27 ойында 23 гол
Ойын соңдары: жіберілген голдардың үштен бірі 75-минуттан кейін
Маусымдағы ең алаңдатарлық көрсеткіш: «Қайсар» жіберген 37 голдың 12-сін 76-минуттан соңғы ысқырыққа дейінгі аралықта өткізді. Бұл өз қақпасына жіберілген барлық голдың үштен біріне жуық. Екінші таймның алғашқы 15 минутында команда небәрі екі рет гол жіберді. Демек, мәселе үзілістегі нұсқауда емес, физикалық дайындықта, зейінде және ойын барысын өзгерте алмайтын қосалқы құрамда.
Ең ауыр мысал – сәуірде Көкшетауда өткен сырт алаңдағы матч: «Қайсар» 1:0 есебімен алда келе жатып, 89-минутта гол жіберді де, маусымдағы алғашқы жеңісінен айырылды. Осындай эпизодтар 14-орын мен 10-орын арасындағы айырмашылықты қалыптастырады.
Үй алаңы қамалға айналмады
15 үй матчындағы екі жеңіс қана. «Қайсар Аренада» қызылордалықтар «Қайраттан» (1:2), «Елімайдан» (2:3), «Ақтөбеден» (1:2), «Оқжетпестен» (2:3) және «Ордабасынан» (1:4) жеңілді – соңғы матчта стадион лық толды. Жанкүйерлер келеді, нәтиже жоқ.
Динамика: төмен қарай кеткен үш толқын
• Наурыз – мамырдың ортасы. Жеңіссіз өткен он матч, 15-орын. Жаттықтырушының отставкасы туралы алғашқы әңгімелер.
• Мамырдың соңы – маусым. Қысқа өрлеу: «Тобол», «Каспий» және «Ертіске» қарсы жеңістер. 18 турдан кейін – 12-орын, 3 жеңіс, 9 тең ойын, 6 жеңіліс. Дәл осы сәтте клуб Ферапонтовқа сенім білдіретінін ресми түрде растады.
• Шілде – қыркүйектің басы. Жеңіссіз өткен сегіз матч, оның ішінде тамыздың ортасынан бергі қатарынан төрт жеңіліс. «Қайсар» соңғы, 16-орынға түсіп қалды.
• Қыркүйек – қазан. «Атырауды» жеңу (1:0), «Қызылжармен» тең ойын, «Ордабасынан» ірі жеңіліс. 14-орынға көтерілуі – өз прогресінен гөрі көршілерінің сәтсіздігіне байланысты.
Кестедегі көршілер
Жеке бір ауыр мәселе бар: «Ертіс» пен «Алтай» – бірінші лигадан көтерілген былтырғы жаңадан қосылған командалар. Жоғары лигаға қайта оралған тағы бір клуб – «Каспий» қазірдің өзінде 32 ұпаймен 10-орында. Жеке инвестициясы бар клуб жарты жыл бұрын үлкен үмітсіз-ақ ҚПЛ-ға шыққан командалардан төмен тұр.
Жаттықтырушылар ауысымы және тұрақтылықтың жоқтығы
Андрей Ферапонтов «Қайсарды» 2025 жылғы 20 қарашада басқарды және клуб жеке қолға өткеннен кейін команданың алғашқы жаттықтырушысы болды. Бұған дейін ол «Мақтаарал» мен «Оқжетпесте» бас бапкер болып жұмыс істеді, «Ақтөбе», «Ордабасы», «Қайрат» және беларусьтік «Рух» клубтарында ассистент болды.
Оның қызметіндегі уақыттың басым бөлігі «отставкаға бір қадам» режимінде өтті. 11 сәуірде «Атыраудан» (0:2) жеңілгеннен кейін ол сырт алаңдағы матчқа келген жанкүйерлерден кешірім сұрады.
«Бүгінгі нәтиже үшін тек кешірім сұрай аламын, басшылықтың кез келген шешімін қабылдаймын», – деді Ферапонтов.
Бір аптадан кейін «Алтаймен» үйдегі тең ойыннан соң ол отставка туралы ашық айтып, клуб басшылығымен жағдайды талқылайтынын мәлімдеді.
Мамырда журналист Елдар Аманбаев команда Кубоктан шығып қалған жағдайда отставка болуы мүмкін екенін хабарлады. Клуб директорының кеңесшісі Айбек Қабылша шешімді «Тоболға» қарсы матчтың нәтижесімен байланыстырды. БАҚ ықтимал ізбасарлар ретінде Николай Костов пен Стамен Белчевті атады. Клуб ресми мәлімдеме жасап: «„Қайсар“ ФК қазіргі уақытта бірде-бір жаттықтырушымен келіссөз жүргізіп жатқан жоқ», – деді.
«Қайсар» «Тоболды» жеңіп, Кубокта «Қайраттан» өтті – бұл тақырып уақытша басылды.
«Фера, үйіңе қайт»
5 шілдеде «Ертіспен» өткен 0:0 есебіндегі тең ойыннан кейін «Қайсар Арена» трибуналарынан жаттықтырушыға арналған ұран естілді: «Фера, үйіңе қайт». Бір аптадан соң басшылық маманға толық сенім білдіретінін және ауыстыруды қарастырмайтынын тағы мәлімдеді.
Бұл – маусымның шешуші сәті. 18 турдан кейін клубта қайта бастауға уақыт та, ресми себеп те болды: команда 12-орында тұрды, екінші айналымның жартысы алда еді, ал Кубоктың жартылай финалы тек тамызда өтетін. Басшылық тұрақтылықты таңдады. Келесі сегіз матчта «Қайсар» бірде-бір рет жеңіске жете алмады.
Ең қолайсыз сәттегі кету
29 тамызда «Қайсар» өз алаңында «Оқжетпеске» 2:3 есебімен жеңілді. 31 тамызда клуб Ферапонтовтың өз еркімен кеткенін хабарлады. Оның ҚПЛ-дегі жұмысының қорытындысы: 23 матч, 20 ұпай, 14-орын және Кубок финалына шығу.
Нәтижелер мен трибуналардың талабына қарамастан жаз бойы ұсталған жаттықтырушы маусым соңына жеті тур қалғанда және Кубок финалына екі айдан астам уақыт қалғанда командадан кетті. Клубта дайын ізбасар болмады.
Нәтижесіз аяқталған бір айлық іздеу
Одан кейін клубтағы басқару деңгейін кез келген статистикадан жақсы көрсететін оқиға басталды.
• 31 тамыз. Талғат Байсуфинов «Қайсарды» басқарудан бас тартты.
• 2 қыркүйек. UEFA Pro лицензиясының иегері, ассистент Дмитрий Карпов міндетін атқарушы болып тағайындалды. Оған бұған дейін «Қайсарды» жаттықтырған Сұлтан Әбілдаев көмектеседі. БАҚ-та клубпен Эдуард Глазуновтың есімі байланыстырылды.
• 2 қыркүйек. Клуб директоры Бақытжан Пазылхайыр Instagram желісінде қауесеттерге сенбеуді сұрап, «қазіргі уақытта бұрынғы бас жаттықтырушылардың ешқайсысын қарастырып жатпағанын» атап өтті. Оның айтуынша, клуб бірнеше кандидатураны, соның ішінде шетелдік мамандарды зерттеп жатыр және асықпайды.
• 3 қыркүйек. «Қайсардың» Владимир Чебуринмен және Магомед Адиевпен келісімге келе алмағаны белгілі болды.
• 7 қыркүйек. Команданы ЦСКА (София), «Литекс» және «Арда» клубтарының бұрынғы жаттықтырушысы, болгариялық Стамен Белчев басқаратыны туралы ақпарат тарады. Кейін болгариялық басылымдар клубтың оған билеттер жіберіп қойғанын жазды, бірақ соңғы сәтте келісім шарттары өзгеріп, бұл нұсқа жүзеге аспады.
• 14 қыркүйек. «Атырауды» жеңгеннен кейін басшылық AmanVIBE мәліметінше, Карповқа тағы бір мүмкіндік беріп, штабқа кеңесші ретінде 60 жастағы Асқар Қожабергеновті қосты.
Екі апта ішінде клуб бір кандидаттың бас тартуын алды, тағы екеуімен келіссөздерді сәтсіз жүргізді, төртіншісін тағайындауға аз қалды және ақырында уақытша нұсқаға қайта оралды – енді кеңесшімен бірге. Бұл ретте клубтың мамыр мен қыркүйектегі «ешкіммен келіссөз жүргізіліп жатқан жоқ» деген ресми мәлімдемелері кейін фактілермен расталған жағдайларға қайшы келді.
Қазір «Қайсардың» штабында бірден үш тәжірибелі маман бар – Карпов, Әбілдаев және Қожабергенов. Бірақ олардың ешқайсысында бас жаттықтырушының толыққанды мәртебесі жоқ. Жоғары лигада қалу үшін шешуші матчтар мен Кубок финалы алдында команда іс жүзінде ұжымдық уақытша басқару режимінде өмір сүріп жатыр.
Карпов: «Біз болашақ үшін күресіп жатырмыз»
Карповтың жетекшілігімен «Қайсар» чемпионатта төрт матч өткізді: «Алтайдан» жеңіліс (0:2), «Атырауды» жеңу (1:0), «Қызылжармен» тең ойын (1:1) және «Ордабасынан» ірі жеңіліс (1:4). 12 ұпайдан төрт ұпай – Ферапонтов кезіндегі қарқыннан айтарлықтай ерекшеленбейді.
«Ордабасымен» ойыннан кейін Карпов стадионды толтырған жанкүйерлерге алғыс айтып, жеңіліс үшін кешірім сұрап, басты ойды былай жеткізді:
«Олар чемпиондық үшін күресіп жатыр, ал біз болашақ үшін күресіп жатырмыз», – деді Карпов.
Ол қалған үш турды «суперфиналдар» деп атады.
Бұл – дәл айтылған сөз. Наурызда үздік бестікке көз тіккен клуб үшін қазандағы «болашақ» бір ғана нәрсені білдіреді – Премьер-лигада қалу.
Селекция: жүйенің орнына атышулы есім
Қыста «Қайсар» маусымаралық кезеңдегі ең шулы трансферлердің бірін жасады. 24 қаңтарда Англия чемпионы, «Челси» сапындағы жеңімпаз, «Интер», «Фенербахче» және «Спартак» ойыншысы, Нигерия құрамасы сапында 38 матч өткізген 35 жастағы Виктор Мозеспен 2026 жылдың соңына дейін келісімшартқа қол қойылды.
Одан кейін қиындықтар басталды. Наурыздың басында Мозестің Дубайда екені және Қазақстанда ұзақ уақыт тұру үшін визасының рәсімделуін күтіп жүргені белгілі болды. Бірінші тур алдындағы маусымдық өтінімде оның аты болмады – «Қайсар» басты жұлдызынсыз бастады. Кейін нигериялық футболшы алаңға шыққанымен, 28 мамырдан соң қайтадан құрамнан жоғалып, жаттығуға тек 9 маусымда оралды.
Қорытындысы: 14 матч, бір гол. Келісімі ең алдымен имидждік қадам болған ардагер команданың бірде-бір мәселесін – гол соғу мен матч соңындағы ойын проблемаларын шеше алмады.
Осы трансферге байланысты «Қайсарда» жалақы шегі енгізілді. Егер бұл рас болса, клуб алдымен бір есімге ставка жасап, кейін қалған позицияларды күшейту мүмкіндігін өзі шектеді.
Құрамды жазда қайта құру
Наурыздағы өтінім мен қазіргі құрамды салыстыру қысқы селекцияның қаншалықты сәтсіз болғанын көрсетеді. Қысқы жаңалықтардың бір бөлігі, соның ішінде чилилік Томас Джонс пен ресейлік Әмір Мұхаммад қазіргі ойыншылар тізімінде жоқ. Оның орнына Стефан Букорац, Клайдер, Агостино, Микеяс, Густаво Заго және Тимур Реджепов келді. Іс жүзінде «Қайсар» маусым барысында команданың легионерлер бөлігін қайта жасақтады.
Мұның өзі қылмыс емес – көптеген клубтар осылай әрекет етеді. Бірақ чемпионаттың ортасында легионерлерді жаппай ауыстыру клубтың қыста өзіне кімнің және не үшін қажет екенін нақты түсінбей ойыншылар жинағанын көрсетеді. Сондай-ақ жаттықтырушы бір маусымда команданы екі рет құруға мәжбүр болды.
Иесі, қаржы және үміт
2025 жылғы 30 қазанда «Қайсар» жеке меншікке өткен ҚПЛ-дің алғашқы клубтарының біріне айналды. Жаңа иесі – TAU Group Ltd басшысы, қызылордалық кәсіпкер Исламғали Қозбақов. Оның академия мен инфрақұрылымға шамамен 12 миллиард теңге салатыны жарияланды.
Қозбақов клуб туралы асқақ пікір білдірді. KazTAG агенттігіне берген сұхбатында ол: «„Қайсар“ – бизнес-жоба емес. Бұл – туған өлке алдындағы борыш», – деді. Ал арманын Қызылордаға «Реал» немесе «Челсидің» келуі деп атады.
Іс жүзінде жеке қолға өту соншалықты біржақты болмады.
«Осы адамға 2019 жылдан бері жиналған барлық қарызды жабу міндетін қойдық», – деді облыс әкімі Нұрлыбек Налибаев.
Журналист Ермұхамед Мәулен клубтың Қозбақовтың толық, 100 пайыз меншігіне өтпегенін мәлімдеді. Ал жекешелендіруден кейін де облыстық бюджет команданы қаржыландыруды жалғастырды: 2026 жылға 995 миллион теңге қарастырылған, ал ақпанда облыстық спорт басқармасы шамамен 858 миллион теңгеге тендер жариялады.
Бұл сәтсіздікті түсіну үшін маңызды. Жанкүйерлерге жаңа, жеке, амбициялы «Қайсар» туралы оқиға ұсынылды. Ал іс жүзінде гибрид пайда болды: қаржының бір бөлігі бюджеттен келеді, жауапкершілік иесі, әкімдік пен дирекция арасында бөлінген, ал жаттықтырушыдан бастап трансферге дейінгі шешімдер ашық қабылданбайды. Ферапонтовтың сәуірдегі «клуб басшылығымен, облыс басшылығымен сөйлесемін» деген сөздерін де еске алайық: бас жаттықтырушының өзі клуб тағдыры тек жеке кабинеттерде шешілмейтінін түсінген.
Кубок: құтқару шеңбері ме, әлде перде ме?
Чемпионат аясында кубоктағы жорық ертегі секілді көрінеді. 1/8 финалда «Қайсар» эксперименттік құрам шығарған «Қайраттан» өтті. Жартылай финалда өз алаңында «Жеңісті» 3:1 есебімен жеңіп, Астанадағы қарымта матчта 0:2 және 1:3 есебімен ұтылып жатып, басымдығын сақтап қалды: екінші ойында 2:3, ал қос матч қорытындысы бойынша – 5:4.
7 қарашада қызылордалықтар финалда «Ордабасымен» кездеседі. Жеңіс еурокубок жолдамасын береді. «Қайсардың» Еуропаға шығудың екінші мүмкіндігі де бар – егер шымкенттіктер чемпион атанса.
Бірақ мәселенің екінші жағы да бар. Кубок – бірнеше сәтті кеш қана. Ал чемпионат – 30 тур, команданың нақты деңгейін дәл сол көрсетеді. «Қайсар» ҚПЛ-де әрең қалып, еурокубокқа жолдама алатын сценарий мерекеге себеп емес, онсыз да тұрақсыз клуб үшін кезекті стресс-тест. Ал 11 қазанда «Ордабасы» қызылордалықтарды өз алаңында 4:1 есебімен ойсырата жеңді – финал алдындағы дайындық матчы біржақты өтті.
Кубоктағы жетістікті жоққа шығаруға болмайды – бұл Ферапонтов пен ойыншылардың нақты еңбегі. Бірақ оны «маусым сәтті өтті» дегеннің дәлелі ретінде пайдалану мүмкін емес.
Нәтиже үшін кім жауап беруі керек?
Клуб басшылығы. Негізгі жауапкершілік осында. Дәл басшылық құрам сапасымен бекітілмеген «топ-5» мақсатын жариялады. Дәл сол басшылық шілдеде, трибуналар өзгеріс талап еткен кезде, Ферапонтовқа сенім кредитін ұзартты да, тамыздың соңында қосалқы жоспары жоқ күйде одан айырылды. Сәтсіз аяқталған келіссөздерге толы бір ай, кейінгі оқиғаларға қайшы келген мәлімдемелер және финиш алдындағы үш маманнан құралған уақытша штаб – бұл тұрақтылық емес, стратегияның жоқтығы.
Андрей Ферапонтов. Жаттықтырушы команданы жеңіске үйрете алмады: 23 турда үш жеңіс және 20 ұпай. Кеш гол жіберу мәселесі шешілмеді. Сондай-ақ сәтсіздіктің өлшеміне айналған мақсатты көпшілік алдында дәл өзі жариялады. Дегенмен оған маусым барысында қайта жасақтауға тура келген құрам, маусым басына келе алмаған жұлдыз және отставка туралы үздіксіз қауесеттер тигенін де әділ мойындау керек. Кубок финалына шығу – оның еңбегі.
Селекция. Жүйелі күшейтудің орнына 35 жастағы Мозеске ставка жасау іске аспады. Легионерлерді жазда ауыстыру қысқы құрам жасақтаудың қате болғанын мойындау еді.
Ойыншылар. 27 матчтағы 23 гол және 75-минуттан кейін жіберілген 12 гол – бұл тек жаттықтырушылық емес, орындаушылық проблема да. Үздік сұрмергені маусым бойы төрт гол ғана соққан командада ойынды өз қолына ала алатын футболшы табылмады.
Финал. Шындыққа апарар үш сырт алаңдағы матч
«Қайсардың» үш туры қалды, үшеуі де сырт алаңда өтеді. Бұл маусымда команда сырт алаңда екі-ақ рет жеңіске жетті. 17 қазан – кестедегі тікелей бәсекелес әрі аутсайдер «Жетісу». 25 қазан – «Астана». 31 қазан – «Жеңіс».
«Қайсар» жоғары лигадағы орнын сақтап, Кубокты жеңіп алған күннің өзінде, клубтың жанкүйерлеріне уәде еткен өлшемімен бұл маусым сәтсіз болып қала береді. Мақсат – үздік бестік. Нәтиже – жаңадан қосылған командалармен бірге жоғары лигада қалу үшін күрес. Жоспар – жаңа деңгейдегі жеке жоба. Шындық – бюджет қаржысы, жаттықтырушылар ауысымы және шешуші сәттегі уақытша штаб.
Нақты қорытынды 7 қарашада «Астана Аренада» емес, қыста жасалады – сол кезде клубтың сабақ алған-алмағаны белгілі болады. Егер олай болмаса, келесі маусым да осы маусымдағыдай дабыралы сөздермен басталады.
