«Тобылдың» ҚПЛ-2026 маусымы: күйреуге шақ қалған кезең

Sports24.kz Қостанай клубының маусымы қалай өткенін баяндайды. «Тобыл» маусымды жүлдемен бастады: ақпанда клуб Қазақстан Суперкубогы үшін өткен матчта «Қайратты» жеңді. Алайда қаңтар-ақпан айларында команда соңғы жылдардағы ойынының негізін қалаған футболшыларынан айырылды. Ислам Чесноков шотландиялық «Хартсқа» ауысты, Темірлан Ерланов клубтан кетті, ал кейін облыс әкіміне жолдаған үндеуінде жанкүйерлер клубтан кеткендердің қатарында Эль Мессауди, Эдедем Эссиен, Иван Миладинович пен Николай Сигневичті атады. Қыста «Пари НН»-нан Кирилл Глущенков пен Урош Милованович келді. Алайда Глущенков маусым бойы төрт матчқа ғана қатысып, маусымда онымен келісімшарт бұзылды.

Чемпионаттағы бастама ауыр болды: «Ақтөбеден» 1:4 есебімен жеңілу, 2:0 есебімен алда тұрып, «Жетісумен» 2:2 тең түсу және «Астанадан» 0:2 есебімен ұтылу. «Жетісумен» өткен матчтан кейін Жұмасқалиев соңғы 15–20 минутты апат деп атап, жанкүйерлерден кешірім сұрады. 24 наурызға қарай БАҚ-та оның қызметінен кететіні туралы қауесет тарады, сол кезде журналистерге клубтың бапкерді жұмыстан босатуды жоспарламайтыны белгілі болды. 30 наурызда жанкүйерлер Қостанай облысының әкіміне хат жариялады. Онда сәтсіз бастаманың себебі Жұмасқалиевте емес, клубты басқаруда екені айтылды: жалақы мен сыйақының кешігуі, салыққа қатысты мәселелер, қызметкерлерге зейнетақы жарналарының аударылмауы және екі трансферлік тыйым. Бұл — жанкүйерлердің айыптаулары; ашық дереккөздерден олардың тәуелсіз растамасын таппадық.

Нұрбол Жұмасқалиев: уақыт жетпеген аңыз

Жұмасқалиев Қазақстанның жоғары лигасында 1998 жылы дебют жасап, ел чемпионаттарындағы матч саны бойынша рекорд орнатты: «Тобылдың» капитаны болған кезінде берген сұхбатында 458 матч көрсеткіші аталған. 2007 жылы қостанайлықтармен бірге Қазақстан кубогы мен Интертото кубогын жеңіп алды, ал 2010 жылы команда Атыраудағы соңғы турда чемпион атанды. Қазақстан құрамасы сапында 58 матч өткізіп, 7 гол соқты. «Тобылдағы» екінші кезеңі (2012–2016) бұдан қарапайым болды: 129 матч, 29 гол және турнир кестесінің орта тұсы. 2017 жылы «Ертіс» сапында бес матч өткізіп, клубқа қайта оралды да, 2018 жылы чемпионаттың қола жүлдесімен мансабын аяқтады.

Бапкер ретінде ол 2024 жылдың жазында Милич Чурчич кеткеннен кейін бас бапкердің міндетін атқарушы болды. Кейін клуб оны қызметке бекітіп, келісімшартын ұзартты. Оның жетекшілігімен «Тобыл» 57 матчтың 30-ында жеңіске жетіп, Қазақстан кубогы мен Суперкубокты иеленді, сондай-ақ чемпионаттың қола жүлдегері атанды. Бұған дейін клубта спорт директоры болып істеген ол «Тобылдан» кетпеу үшін жастар құрамасын жаттықтыру ұсынысынан бас тартқан.

Сәуірге дейін клуб басшылығы оған сенім білдіретінін жария түрде айтып келді. 3 сәуірде жаттықтырушылар штабына Мирослав Ромащенко (кеңесші-үйлестіруші) мен Гинтарас Стауче (стандарт жағдайлар бойынша маман) қосылды. Толық сенім туралы жаңалықтан екі аптадан сәл астам уақыт өткен соң, 21 сәуірде, алты турда екі ұпай алған Жұмасқалиев отставкаға кетті. Ромащенконың штабта бір айға жуық жүруі бас бапкерге ашық қысым жасағандай әсер қалдырды. Алайда бұл нұсқаны іске қатысы бар ешкім растаған жоқ. Жұмасқалиев өз мәлімдемесінде «Тобылды» өміріндегі ең маңызды клуб деп атап, клубқа алғыс айтты және команданың дағдарыстан шығатынына сенетінін жеткізді. Клуб болса, оны аңыз әрі символ деп атады.

Тағы бір елеулі жайтты айналып өтуге болмайды: «Тобылдан» кеткен Жұмасқалиев мамырда павлодарлық «Ертісті» жаттықтыра бастады да, алты матчтан кейін (төрт тең ойын, екі жеңіліс, 15-орын, 10 ұпай) 30 маусымда қызметінен кетті. Бұл «Тобылдың» шешімін дұрыс етпейді, бірақ оның Қостанайда ғана жұмыс істеуіне кедергі болған жағдайлар болды деп те кесіп айтуға мүмкіндік бермейді.

Ромащенко: әуелде нәтиже бермеген таңдау

Мирослав Ромащенко — 52 жастағы беларусь маманы, мансабының басым бөлігі Ресейде өтті. Клуб пен БАҚ мәліметінше, ол «Томь», «Ахмат» және «Урал» командаларын жаттықтырған («Уралмен» Бірінші лигада екінші орын алған), сондай-ақ Черчесовтің «Амкар», мәскеулік «Динамо», «Легия», «Ференцварош» пен Ресей құрамасындағы бапкерлер штабында жұмыс істеген. Клуб оны 22 сәуірде бас бапкер ретінде таныстырды, келісімшарт мерзімі жарияланбады. Маусымның қалған бөлігіне арналған нақты міндеттер де ашық айтылған жоқ. Жанкүйерлер бұл тағайындауды күмәнмен қабылдады: көпшілігі команданың тұйық футбол ойнап, Бірінші лигаға түсіп қалуынан қауіптенді.

Алғашқы нәтижелер күдіктің бір бөлігін растады. Дебютте «Каспий» 2:1 есебімен жеңілді (дайындыққа үш-ақ күн берілді), артынша қатарынан төрт жеңіліс тіркелді. Олардың ішінде «Қайсардан» Кубокта ұтылып, өз алаңында «Ордабасыға» 0:3 есебімен есе жіберу де бар. 11 турдан кейін «Тобылдың» еншісінде 8 ұпай болды, команда соңғы, 16-орынға түсті. Салыстыру үшін айтсақ, Жұмасқалиев тұсында команда алты турда 2 ұпай жинаған. 10-турдан кейін «Тобыл» 1992 жылдан бері алғаш рет осындай төмен орынға түсіп, ол кезде «Химик» атауымен 24 команда қатысқан турнирде 13-орын алған еді.

Ромащенко мәселелерді толық құраммен ойнай алмаумен (алаңнан қуылулар), голдық мүмкіндіктерді пайдалана алмаумен және шабуылшы позициясындағы қосалқы ойыншының жоқтығымен түсіндірді: Миловановичті алмастыратын ойыншы болмағандықтан, ол командадағы жалғыз шабуылшы болып қалды. Бұған қоса, 18 және 24 мамырда Аманбаевтың «Тобыл» «Атырауды» жеңбесе, бапкер қызметінен кететіні, ал оның орнына Чурчич келуі мүмкін екені туралы хабарламалары тарады. Бұл тек қауесет еді: клуб та, бапкер де оны растаған жоқ, ал Ромащенко қызметінде қалды.

Бұрылыс: жаз, Чесноков және Жұмашевтің оралуы

Бұрылыс бір матчта емес, бірқатар шағын өзгерістің нәтижесінде болды. 28 маусымға қарай, 14 турдан кейін, «Тобылдың» еншісінде 12 ұпай болып, команда 13-орынға жайғасты. Сол күні клуб Чесноковтың «Хартстан» қайта оралғанын жариялады (келісімшарт 2028 жылдың соңына дейін). 26 шілдеде, 19-турда «Атырауды» 1:0 есебімен жеңгеннен кейін (гол авторы — Милованович), команда 22 ұпаймен 9-орынға көтерілді. Ромащенко матчтан соң қарсыластың он ойыншымен қорғанғанын, ал команда кубоктағы ойынды да ескеріп, екінші таймда нәтижені сақтауға күш салғанын түсіндірді.

Шілдеде «Тобыл» Конференциялар лигасында «Паневежисті» жеңді: бірінші матчта 1:1 есебімен тең түсіп, қарымта ойында да 1:1 ойнаған соң пенальти сериясында 3:2 есебімен басым түсті. Алайда кейін Белградта «Партизаннан» 0:3 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалды. Еурокубоктан кеткен соң Ромащенко команда чемпионатқа назар аударуы керегін айтты, ал қыркүйекте кей матчтарда екі шабуылшымен ойнауға көшкендерін жеткізді. Сонымен бірге клуб Беларусь шабуылшысы Виталий Лисаковичпен (еркін агент, 31 шілде) құрамын күшейтіп, операциядан кейін Жаслан Жұмашевтің оралуын күтті. Милованович пен Жұмашев 42 голдың 12-сі мен 7-сін соқты, ал Лисаковичтің еншісінде 5 гол бар. Ал «Тобыл» Чесноковтан айырылды: 18 тамызда оны бір жылға «Крылья Советовке» жалға берді.

15 қыркүйекте, 25 турдан кейін, команданың еншісінде 34 ұпай болып, 7-орынға жайғасты. Алайда маусымның соңы көмескі болды: соңғы бес турда «Тобыл» 7 ұпай ғана жинап, 31 қазанда өз алаңында өткен соңғы матчта «Ақтөбеге» 2:3 есебімен есе жіберді (94-минутта шешуші голды «Тобылдың» бұрынғы ойыншысы Ерланов соқты). 49 ұпаймен бесінші орын алған «Ақтөбеден» «Тобыл» сегіз ұпайға қалып қойды.

Қыркүйек: клубтың иесі ауысты

14 қыркүйекте «Тобыл» Olzha Agro агрохолдингінің (бас директоры — Әлішер Қожаназаров) жеке басқаруына өтті. Президент болып Айдос Дүйсенбиев тағайындалды. Жаңа иесі алдымен техникалық және қаржылық аудит жүргізіп, қаржыландыруды ашық ететінін, ал клубтың атауы, түстері мен Қостанаймен байланысы өзгеріссіз қалатынын мәлімдеді. Әкімдік мәліметінше, 2026 жылы клубқа бюджеттен 2,1 млрд теңге бөлінген; алдағы бес жылда бұл үлесті біртіндеп азайту жоспарланып отыр.

25 қыркүйектегі мәлімет бойынша, аудит жалақының кешігуін қоса алғанда, 500 млн теңгеден асатын берешекті анықтауы мүмкін. Нақты сома ресми түрде жарияланған жоқ. Ал мамырда сот прокуратураның клубтан 2021–2024 жылдары бюджет қаражатын мақсатсыз пайдалану ісі бойынша 728,3 млн теңге өндіріп алу туралы талабын қанағаттандырмады. Бұл деректер клубты басқару мәселесін бағалау үшін маңызды: жанкүйерлер наурызда дәл осындай жайттар туралы жазған болатын.

Маусым кезеңдерін салыстыру

26 шілде мен 15 қыркүйек аралығында (20–25-турлар) команда 12 ұпай жинаса, соңғы бес турда 7 ұпай еншіледі.

Таңдау қаншалықты ақталды?

Турнир кестесіне қарап бағаласақ, бапкер ауыстыру бірден нәтиже берген жоқ. Сондықтан команданы құтқару емес, жағдайды тұрақтандыру туралы айтқан дұрысырақ: соңғы орыннан жазға қарай кестенің ортасына дейін көтеріліп, сол тұста тұрақтады. Еурокубоктар мен Кубокты қосқанда, барлық турнирдегі матчтар саны бойынша Ромащенко 30 қазанға дейін 29 ойын өткізіп, 14 жеңіс, 4 тең ойын және 11 жеңіліс тіркеді. Команда жүлдеге қол жеткізе алмады, ал еурокубоктағы жорығы Белградтағы 0:3 есебімен аяқталды.

Команданың бағытына бапкерлік шешімдер де, құрамдағы өзгерістер де әсер етті: операциядан кейін Жұмашевтің оралуы, Лисаковичтің келуі, екі шабуылшымен ойнау және қыркүйектегі иесінің ауысуы. Ашық деректерге сүйеніп, осы факторлардың әрқайсысының үлесін нақты ажырату мүмкін емес. Сондықтан байыпты қорытынды мынадай: Ромащенконы шақыру бірден нәтиже бермеді, бірақ команда төменгі аймақтан шығып, маусымды кестенің жоғарғы жартысында аяқтады. 30 қазанда клуб онымен келісімшартты ұзартты және бәсекеге қабілетті құрам жасақтап, жоғары орындар үшін күресу міндетін қойды. Дегенмен, Чесноков командада жоқ, ал Ерлановтың «Ақтөбеден» ауысуы әзірге тек әңгіме күйінде.

Дереккөздер жауап бермейтін ашық сұрақтар да бар: 5 пен 21 сәуір аралығында клуб ішінде нақты не болды; неге Чурчичті емес, Ромащенконы таңдады (Чурчичтің оралуы баспасөзде ғана талқыланды); жаңа келісімшарттың мерзімі мен шарттары қандай; клуб иесі мен жаттықтырушылар штабының қарым-қатынасы қалай қалыптасты. Жарияланым үшін бұл сұрақтарға клубтың, Жұмасқалиев пен Ромащенконың пікірін алу қажет.

Адиль Саптаев

Бас редактор ru, kk

0 0 0 0 0 0