Қазақстандағы UFC: октагон өткізу қанша тұрады және елге не қалады
Қазақстандағы UFC-дің алғашқы турнирі туралы әңгіме бірнеше жылдан бері айтылып келеді. 2020 жылы турнир өтуге шақ қалғанымен, пандемия жоспарды бұзды.
Мақалалар
Қазақстандағы UFC: октагон өткізу қанша тұрады және елге не қалады
ММА-дағы ең ірі промоушенмен келіссөздер шешуші кезеңге жетті: қорытындысы қараша айының соңына дейін жариялануы мүмкін. Қазақстан тарихи оқиға мен халықаралық туристік жобаға қол жеткізуі ықтимал. Бірақ әйгілі брендтің артында миллиондаған шығын, әлем қалалары арасындағы бәсеке және әзірге жауабы жоқ бір сұрақ тұр: мұның бәрін кім төлейді? Sports24.kz жағдайға талдау жасады.
Қазақстандағы UFC-дің алғашқы турнирі туралы әңгіме бірнеше жылдан бері айтылып келеді. 2020 жылы турнир өтуге шақ қалғанымен, пандемия жоспарды бұзды. 2026 жылдың қарашасында мәселе «бір күні» деген деңгейден «жақын арада» деген деңгейге өтті.
Әуелі ұйым президенті Дана Уайт UFC елде турнир өткізу бойынша жұмыс істеп жатқанын көпшілік алдында мәлімдеді. Содан соң промоушен делегациясының Алматыға келгені туралы хабар тарады: Vesti.kz мәліметінше, делегация 10 қарашада келген. Осыдан кейін туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов келіссөздердің жалғасып жатқанын растады.
«Келіссөздер белсенді жүріп жатыр. Айдың соңында UFC турнирін 2027–2028 жылдары өткізу мәселесі бойынша қандай шешімге келгенімізді егжей-тегжейлі айтамыз. Барлық жұмыс атқарылды, айдың соңында қорытындысын хабарлаймыз», – деді министр ОКҚ-да өткен брифингте.
Фото: Туризм және спорт министрлігі
Алдымен елде Zuffa Boxing бокс кеші өтуі мүмкін, содан кейін 2027 жылы UFC-дің толыққанды турнирі ұйымдастырылуы ықтимал.
Әзірге маңызды жайттардың көбі белгісіз: күні, қаласы, форматы, қатысушылар құрамы және қаржылық шарттары. Сондықтан турнир өтетініне кепілдік берілді деуге әлі ерте. Дегенмен қазірдің өзінде оның Қазақстанға не үшін қажет екенін, қанша тұруы мүмкін екенін және арена шамдары сөнген соң елге не қалатынын саралауға болады.
Жай ғана жекпе-жек емес: турнир туристік жобаға қалай айналады
Қазіргі UFC турнирі қалаға бір кештік жекпе-жекті емес, әлем назарын бірнеше күн бойы аударуды ұсынады. Мұнда файтерлер мен олардың командалары, журналистер, промоушен қызметкерлері, демеушілер және мыңдаған жанкүйер келеді. Ал қаражат ұйымдастырушыларда емес, қонақүйлерде, мейрамханаларда, такси қызметтерінде, сауда орталықтарында, музейлерде және шағын әрі орта бизнес нысандарында қалады.
Жуырдағы екі мысал оның ауқымын көрсетеді.
Турнир
Көрермен саны
Қайдан келді
Экономикалық әсер бағасы
Жұмыс орындары
UFC Fight Night, Париж, 2022 жылғы қыркүйек
15 405
67,9% – өңірден тыс жерлерден, 28% – басқа елдерден
33,4 млн еуро
шамамен 400
UFC 293, Сидней, 2023 жыл
18 000-нан астам
Басқа қалалар мен өңірлерден келген 10 800-ден астам қонақ
36,4 млн АҚШ доллары
247
Париждегі турнир билеттер сатылымынан 3,4 млн еуродан астам табыс әкелді, ал сырттан келген қонақтардың 95%-ы қалаға жекпе-жектерді көру үшін арнайы келгенін айтты. Турнирді қолдаушылардың басты уәжі де осы: адамдар жолай соға салмайды, арнайы келеді.
Маңызды ескерту: бұл – UFC өзі жариялаған зерттеулердегі бағалар. Оған ұйымдастырушылар мен туристердің тікелей шығындары, сондай-ақ бизнестегі жанама белсенділік кіреді. Бұл қалалық бюджетке түсетін пайда да, жергілікті экономикада тұтас қалатын сома да емес.
Соған қарамастан, Париж бен Сидней тәжірибесі дұрыс ұйымдастырылған турнир қонақүйлерге, мейрамханалар мен көлік саласына зор серпін бере алатынын көрсетеді.
Қазақстан не ұта алады
Елге жай ғана турнир емес, шетелден жанкүйерлер келетін турнир қажет. Өйткені экономикаға жаңа қаражат әкелетін – солар, ал жергілікті қаржыны қайта бөлетіндер емес.
Бұл үшін нарық та бар:
Астана, 2025 жыл: 1,6 млн-нан астам қонақ, орналастыру қызметтерінің көлемі – 74 млрд теңге, туристің орташа шығыны – тәулігіне 118 мың теңге.
Астана, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығы: шамамен 830 мың турист, оның 187 мыңға жуығы – шетелдіктер. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 12%-ға көп.
Comic Con Astana: 70 мыңнан астам келуші, оның шамамен 10 мыңы – шетелдіктер. Қала билігінің бағалауынша, экономикалық әсері шамамен 3,5 млрд теңгені құрады.
Фото: Bes Media
UFC турнирі Еуропа мен Таяу Шығыстан жанкүйерлер тартуы мүмкін. Алайда Орталық Азия елдеріне ерекше көңіл бөлген жөн. Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан жанкүйерлері әлемдік деңгейдегі файтерлерді тірідей көру үшін жер шарының арғы шетіне ұшпайды.
Турнирдің бір шектеуі бар: Астана мен Алматыда қарастырылып отырған ареналар шамамен 12 мың көрерменге арналған. Ал Comic Con-ға 70 мыңнан астам адам жиналды, яғни бұл алты есеге жуық көп. Сондықтан табысты көрермен санына қарап емес, шетелдіктердің үлесі мен олардың елде өткізетін түнеу санына қарап бағалау керек. Егер билеттерді жергілікті тұрғындар сатып алса, қонақүйлер мен халықаралық туризмге түсетін пайда мардымсыз болады.
Мінсіз сценарий мынадай: жанкүйер бірнеше күнге ұшып келеді, ашық жаттығу мен баспасөз мәслихатына қатысады, турнирді тамашалайды, қаламен танысады да, Қазақстан туралы естеліктерін арқалап қайтады. Сонда UFC бір кешке келуге себеп қана болмай, толыққанды туристік бағдарламаның бір бөлігіне айналады.
UFC-ді әкелу қанша тұрады
Ашық деректерде түрлі сома аталып жүр, алайда ресми смета әзірге жоқ. Көрсетілген барлық сома – промоушеннің коммерциялық ұсынысы емес, болжамдар мен бағдарлық көрсеткіштер.
Кім атады
Сома
Бұл қандай көрсеткіш
Саят Әбдірахманов, Шавкат Рахмоновтың менеджері (Kazinform, 2025 жылғы қараша)
10–15 млн доллар
Файтердің өкілінің алдын ала бағасы, смета емес
Сағындық Мекеев, ММА ұлттық федерациясының президенті (2026 жылғы маусым)
шамамен 14 млн доллар
Бағдарлық сома: түпкі құны форматқа, қатысушыларға және шарттарға байланысты
MMA Fighting-тің Сауд Арабиясы туралы дерегі
шамамен 20 млн доллар
Басылым дерегінше, елдегі алғашқы турнирдің құны; Қазақстанға бағдар бола алмайды
Феликс Абдрашитов, OCTAGON (Digital Business)
250–300 мың доллар
Жергілікті кәсіби турнирдің орташа құны
Соңғы жолдағы айырмашылық ауқымды аңғартады. UFC турнирі Қазақстанда үйреншікті ММА кешін өткізуден ондаған есе қымбатқа түседі: 10–15 млн доллар деген межені алсақ, шамамен 30–60 есе.
Жеке әрі ең түсініксіз шығын бабы – site fee, яғни турнирді қабылдау құқығы үшін төленетін ақы. Оны қалалар, өңірлер немесе мемлекеттер төлеуі мүмкін. Промоушен алаңды таңдауда қаржының ықпалы барын жасырмайды. 2025 жылы TKO бас компаниясының президенті әрі операциялық директоры Марк Шапиро қалалар ұйымның іс-шараларын өткізу үшін бәсекеге түсіп, оларды қабылдауға ақша төлеуге дайын екенін айтқан. Сауд Арабиясының мысалы да осыны көрсетеді.
Турнир өткізу ақысынан бөлек, кез келген ірі шараға тән шығындар бар:
арендалық төлем және аренаны дайындау;
файтерлер мен олардың командаларын тасымалдау және орналастыру;
қауіпсіздік пен медициналық қызмет;
техникалық жабдықтау және трансляция;
маркетинг және халықаралық БАҚ-пен жұмыс.
Сондықтан басты сұрақ тек «UFC-ді әкелу қанша тұрады?» емес, «ақысын кім төлейді?» деген де сұрақ: жеке инвесторлар ма, халықаралық серіктестер ме, әлде мемлекет пе?
Астана ма, Алматы ма: турнир қайда өтуі мүмкін
Қала бойынша ресми шешім жоқ, бірақ ашық ақпаратта екі үміткер аталады. Әрқайсысының өз артықшылығы бар.
Халықаралық шаралар өткізу тәжірибесі, ірі қонақүйлер мен көрме алаңдары
Бұған дейін не болды
2025 жылы спорт басқармасы алдын ала кеңестер өткенін хабарлады; Vesti.kz дерегінше, 2026 жылғы қарашада қалаға UFC делегациясы келді
2020 жылы UFC «Астана Аренада» Петр Ян мен Марлон Мораес жекпе-жегі өтетін турнир жоспарлаған, бірақ пандемия кедергі болды
Бұған дейін елорда билігі мұндай деңгейдегі шараны өткізуге инфрақұрылым дайын екенін мәлімдеген, алайда халықаралық серіктестер мен демеушілерсіз болмайтынын атап өткен. Астана әуежайы 2025 жылы 9,2 млн жолаушыға қызмет көрсетті.
Алаңды таңдау аренаның сыйымдылығын ғана анықтамайды. Ұйымдастырушылар аренаны жалға алу құнын, тікелей рейстердің бар-жоғын, командалардың логистикасын, телевизиялық өндіріс мүмкіндіктерін, қауіпсіздікті және жанкүйерлердің қала ішінде қатынау ыңғайын да есепке алады.
Түпкі шешім UFC талаптары мен коммерциялық шарттарға байланысты. Әзірге бір нәрсе анық: қаланы таңдау – келіссөздердің бір бөлігі, қорытындысы емес.
Турнирдің басты жұлдызы кім болуы мүмкін
Қазақстандық жанкүйер үшін елдегі UFC турнирі – ең алдымен өз файтерлерін туған жердегі аренада көру мүмкіндігі. Бұл тұстағы басты есім – Шавкат Рахмонов.
Шавкат Рахмонов. 19-0 рекорды бар жеңілмеген жартылай орта салмақ файтері әлемдік ММА-дағы ең танымал қазақстандықтардың біріне айналды. Алайда оның 2027 жылғы турнирге қатысуына әзірге кепілдік жоқ: ол жарақатынан айығып жатыр. Жаттықтырушысы Эдуард Базров Шавкат 2027 жылдың наурыз–сәуір айларында октагонға оралуы мүмкін екенін айтқанымен, мерзім қалпына келуіне байланысты екенін ескертті. Турнир жыл басында өтсе, Шавкаттың бабына келуі шешуші мәселеге айналады.
Фото: UFC
Асу Алмабаев. Қазақстандық файтер UFC-дің аса жеңіл салмақ дәрежесі рейтингінде жетінші орында. 2026 жылғы 21 қарашада оны Дохада жапониялық Кёдзи Хоригутиге қарсы жекпе-жек күтіп тұр. Бұл айқастың нәтижесі оның отандық турнирдің кардындағы тартымдылығына едәуір ықпал етеді.
Қалған файтерлер. UFC ростерінде Дияр Нұрғожай, Николай Веретенников және Әліби Ыдырыс бар. Олардың турнирге қатысуы бабына, келісімшарттарына және матчмейкерлердің жоспарына байланысты.
Қазақстанда турнир өткізу UFC кардты автоматты түрде жергілікті файтерлерден жасақтайды деген сөз емес. Құрамды промоушен рейтингтерге, спортшылардың қолжетімділігіне, спорттық бәсекеге және жекпе-жектердің коммерциялық тартымдылығына қарай өзі жасақтайды.
Сондықтан турнирге бір ғана жарқын басты жекпе-жек жеткіліксіз. Карда бірнеше қазақстандық, көрші елдердің файтерлері және халықаралық деңгейде танымал спортшылар өнер көрсеткені жөн. Сонда шара жергілікті көрерменге ғана емес, бүкіл өңір аудиториясына қызықты болады.
Қазақстандық ММА-ға не қалады
UFC-дің келуі жергілікті индустрияға жаңа деңгейге көтерілуге мүмкіндік береді, бірақ ол үшін турнирден кейін де инвестиция жалғасуы керек.
Іргетасы бар. Елде кәсіби лигалар жұмыс істеп, клубтар дамып, файтерлер саны артып келеді. OCTAGON өкілі Феликс Абдрашитовтың айтуынша, лигада Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан және басқа елдерден 250-ден астам спортшы өнер көрсетеді. Ұйым спортшыларды іріктеу жүйесі мен скауттармен жұмыс бағытын қалыптастырып келеді. Naiza және басқа промоушендер де өз турнирлерін өткізеді.
Халықаралық турнир бұл үдеріске серпін бере алады. Жергілікті залдар, жаттықтырушылар, менеджерлер мен промоутерлердің аты танылады. Қазақстандық файтерлер өз жанкүйерлерінің алдында өнер көрсетіп, жастар әлемдік промоушеннің деңгейін көзбе-көз көреді.
Бірақ бір кеш ештеңеге кепілдік бермейді. Нәтиже ұзақ сақталуы үшін турнирден кейін жаттығу инфрақұрылымына, өңірлік клубтарға, жаттықтырушылар даярлауға және спортшыларға медициналық қолдау көрсетуге қаржы салу қажет. Әйтпесе халықаралық назар бірнеше күнмен және әдемі суреттермен шектеледі.
Турнирді қымбат имидждік науқанға айналдырмаудың жолы
Брендтің өзі пайда әкелуге кепіл емес, сондықтан келісімшартқа қол қоймас бұрын шарттарды нақты бекіту керек.
Бірінші мәселе – қаржы. Егер жобаға бюджет қаражаты жұмсалса, қоғамға қаржыландырудың ашық құрылымы қажет: мемлекет, қала және жеке серіктестер қандай міндеттемелер алады?
Екінші мәселе – табысты қалай өлшеу керек. Аренадағы көрермен санын есептеу жеткіліксіз. Мыналар маңызды:
шетелдік қонақтар саны және олардың елде болу ұзақтығы;
қонақүйлердің толымдылығы және туристердің шығыны;
салық түсімдері;
уақытша жұмыс орындарының саны және жергілікті компанияларға берілетін тапсырыстар көлемі;
трансляцияның халықаралық аудиторияны қамту ауқымы.
Үшінші мәселе – келісімшарт талаптары. Қазақстан турнирлерді тұрақты өткізу құқығына ие бола ма? Ұзақ мерзімді ынтымақтастық бағдарламасы бола ма? Жергілікті компаниялар ұйымдастыруға қатысып, тапсырыс ала ала ма? Қазақстандық ММА-ны дамытуға арналған шаралар қарастырылған ба?
Сидней тәжірибесі үлгі бола алады: Жаңа Оңтүстік Уэльс билігі UFC-мен төрт жыл ішінде үш ірі турнир өткізу туралы көпжылдық келісім жасасты. Осылайша шара бір реттік науқан болмай, туризмді дамыту стратегиясының бөлігіне айналады. Қазақстан тек туған жердегі аренада октагонға алғаш шығуды емес, одан кейін елде не қалатынын да ойлауы керек.
Қорытынды
Бүгінгі басты сұрақ – «UFC 2027 жылы келе ме?» емес, «қандай шарттармен келеді?»
Алғашқы турнир ел тарихындағы ең елеулі спорттық оқиғалардың біріне айналуы мүмкін: шетелдік жанкүйерлерді тарту, қонақүйлер мен мейрамханаларға жан бітіру, Қазақстанға деген қызығушылықты арттыру және жергілікті файтерлерге жол ашу. Алайда алдын ала бағалар ондаған миллион долларға дейін жетеді, ал смета мен қаржыландыру көздері әзірге жарияланған жоқ.
Егер Қазақстан бір кештік жекпе-жекті туризм, бизнес және отандық ММА үшін ұзақ мерзімді жобаға айналдыра алса, UFC-дің келуі тарихи турнирден әлдеқайда маңызды болады. Ал олай болмаса, бұл қымбат болғанымен, әдемі кеш күйінде қалады. Министрлік жауабын айдың соңына дейін жариялауға уәде берді.