UFC салмақ санаттары: тарихы, ерлер мен әйелдердің салмақ санаттары

Қазіргі жанкүйерлерге таныс UFC-дегі салмақ дәрежелері әрдайым болған жоқ. Ұйымның алғашқы жылдарында турнирлер өткізіліп, қарсыластарды анықтау кезінде қатысушылардың салмағы шектеу ретінде қарастырылмады. Осылайша ұйымдастырушылар әртүрлі жекпе-жек өнері өкілдері арасындағы «таза» бәсекені қалыптастыруға тырысты. Кейде бір-біріне қарсы салмағы ондаған, тіпті жүз килограмға жуық айырмашылығы бар жекпе-жекшілер шыққан.

UFC турнирлерінде салмақ дәрежелері алғаш рет 1997 жылы енгізілді. UFC 12 турнирінде қатысушылар екі дивизионда өнер көрсетті: Lightweights (90,7 кг-ға дейін) және Heavyweights (90,7 кг-нан жоғары). Көп ұзамай мұндай бөліністің де жеткіліксіз екені анық болды. Промоушен ұйымдастырушылары жаңа санаттарды біртіндеп қосты, осылайша біз бүгін айтып беретін қазіргі форматқа келді.

Ерлер арасындағы салмақ дәрежелері

Сонымен, 2026 жылы UFC-де қандай салмақ дәрежелері қолданылады? Ерлерден бастайық. Олар ең жеңіл салмақтан (56,7 кг) ауыр салмаққа дейін (120,2 кг) 8 дивизионда бақ сынайды. Кестеде UFC салмақ дәрежелері ағылшын және орыс тілдерінде көрсетілген:

* 01.10.2026 жылғы жағдай бойынша.

Ресми өлшеу жекпе-жектен бір күн бұрын өткізіледі және көбіне дәстүрлі «көзбен айқасу» рәсімімен толықтырылады. Егер жекпе-жекші белгіленген салмаққа сыймаса (титулдық емес жекпе-жектерде 1 фунтқа, яғни 450 г-ға дейін артық салмаққа рұқсат етіледі), оған салмағын қуу үшін тағы 1–2 сағат берілуі мүмкін. Егер бұл да көмектеспесе, қарсыласы жекпе-жектен бас тартуға құқылы. Мұндай жағдайда жеңілістен бөлек, ережені бұзған жекпе-жекші кепілдендірілген гонорарынан айырылады.

Егер қарсыласы жекпе-жекке шығуға келіссе, айқас енді белгілі бір дивизион аясында өтпейді. Мұндай жағдайларда UFC-нің негізгі салмақ дәрежелері Catchweight деп аталатын аралық салмақпен толықтырылады. Бұл ретте ереже бұзған жекпе-жекшінің гонорарының 20%-дан 30%-ға дейінгі бөлігі қарсыласына беріледі. Сонымен қатар ол тапқан бонустарын ала алмайды. Жағдай қайталанған жағдайда жекпе-жекшіні әлдеқайда ауыр салдар күтіп тұрады, сондай-ақ оған өзіне қолайлырақ дивизионға ауысу қатаң түрде ұсынылады.

Титулдық жекпе-жекте салмақтан асып кету чемпиондық белбеуді жеңіп алу мүмкіндігінен айырылуды немесе оны жоғалтуды білдіреді. Өлшеуден өтпеген үміткер жекпе-жек өткен жағдайда жеңіске жетсе де, тек моральдық қанағат алады. Мұндай жағдайда титул бос қалады. Салмағы белгіленген шектен асып кеткен чемпион автоматты түрде өз мәртебесінен айырылады, бірақ салмаққа сыйған қарсыласы белбеуді тек жеңіске жеткен жағдайда ғана ала алады.

Ең жеңіл салмақ

UFC-дегі барлық салмақ дәрежелері бірден пайда болған жоқ. Мысалы, ең жеңіл салмақ тек 2012 жылы енгізілді. Алғашқы чемпион Деметриус Джонсон болды. Ол титулды 6 жыл бойы ұстап тұрды (қатарынан 11 рет сәтті қорғау – промоушеннің абсолютті рекорды), 2018 жылдың тамызында Генри Сехудодан жеңілгенге дейін. Өз уақытында мықтылар қатарында болғандар:

• бразилиялық Д. Фигейреду;
• мексикалық Б. Морено;
• бразилиялық А. Пантожа;
• мьянмалық Д. Ван.

2025 жылдың желтоқсанынан бері ең жеңіл дивизионның чемпионы – Джошуа Ван. Оның Алешандре Пантожамен алғашқы жеңісін көпшілік кездейсоқтық деп санады, өйткені жекпе-жектің басында бразилиялық сәтсіз құлау салдарынан қолын сындырып алды. Алайда уақыт оның жеңісі кездейсоқ болмағанын көрсетті. Ван Тацуро Тайраға және сол Пантожаға қарсы екі сәтті титул қорғауын өткізіп үлгерді.

Жеңіл салмақ

2010 жылы ресми түрде ашылған жеңіл дивизион ең танымал санаттардың бірі болып саналады. UFC-дегі барлық салмақ дәрежесі мұндай қарқындылықпен және көрерменге тартымдылығымен мақтана алмайды. Алғашқы чемпион Доминик Круз болды. Кейін белбеуге ие болғандар:

• бразилиялық Р. Барао;
• америкалық Т. Дж. Диллашоу;
• америкалық К. Гарбрандт;
• америкалық Г. Сехудо;
• ресейлік П. Ян;
• бразилиялық Ж. Альдо;
• америкалық А. Стерлинг;
• америкалық Ш. О'Мэлли;
• грузиялық М. Двалишвили.

Қазіргі чемпион – Петр Ян. Ол 2025 жылдың желтоқсанында Мераб Двалишвилиді жеңіп, ұзақ үзілістен кейін титулын қайтарды.

Жартылай жеңіл салмақ

Қазіргі UFC-дегі кейбір салмақ дәрежелері 2010 жылы WEC промоушенін сатып алу нәтижесінде пайда болды. Олардың қатарында жартылай жеңіл дивизион да бар. Алғашқы чемпион Хосе Альдо болды. Ол 2015 жылға дейін дивизионның үздігі мәртебесін сақтады. Қызығы, 16 жылдық тарихында бұл белбеуге бар болғаны 5 адам ие болған. Альдодан бөлек, олар:

• ирландиялық К. Макгрегор;
• америкалық М. Холлоуэй;
• австралиялық А. Волкановски;
• грузиялық И. Топурия.

Чемпиондық мәртебе Александр Волкановскиге тиесілі. Ол бос тұрған титул үшін өткен жекпе-жекте Диего Лопесті жеңіп, чемпиондық атағын қайтарды (Топурия келесі дивизионға ауысу үшін белбеуден бас тартты).

Жеңіл салмақ

UFC-дегі барлық салмақ дәрежесі үлкен қызығушылық тудырады, бірақ жеңіл дивизион сөзсіз ең танымал санаттардың бірі саналады. 2001 жылы алғашқы чемпион Дженс Палвер болды. Одан кейін титулға ие болғандар:

• америкалық Ш. Шерк;
• америкалық Б. Дж. Пенн;
• америкалық Ф. Эдгар;
• америкалық Б. Хендерсон;
• америкалық Э. Петтис;
• бразилиялық Р. Дус Анжус;
• америкалық Э. Альварес;
• ирландиялық К. Макгрегор;
• ресейлік Х. Нурмагомедов;
• бразилиялық Ч. Оливейра;
• ресейлік И. Махачев;
• америкалық Д. Гейджи.

Қазіргі уақытта белбеу Джастин Гейджиге тиесілі. Маусым айында америкалық Ақ үйдегі тарихи турнирде Илия Топурияны жеңді.

Жартылай орта салмақ

Бұл дивизионды UFC-нің классикалық салмақ дәрежелерінің қатарына жатқызуға болады. Ол сонау 1998 жылы енгізілді. Алғашқы чемпион – Пэт Милетич. Әртүрлі жылдары белбеуге ие болғандар (таңдаулы тізім):

• америкалық М. Хьюз;
• канадалық Ж. Сент-Пьер;
• америкалық Р. Лоулер;
• америкалық Т. Вудли;
• нигериялық К. Усман;
• ағылшын Л. Эдвардс;
• америкалық Б. Мухаммад;
• австралиялық Д. Д. Маддалена;
• ресейлік И. Махачев.

2025 жылдың қарашасынан бері чемпиондық титул Ислам Махачевке тиесілі. Ол Джек Делла Маддаленаны жеңді.

Орта салмақ

Орта дивизионда чемпион 2001 жылдан бері анықталып келеді. Бұл титулға алғаш Дейв Менне ие болды. Бұл салмақта чемпион атанған басқа танымал жекпе-жекшілер (толық емес тізім):

• америкалық Р. Франклин;
• бразилиялық А. да Силва;
• америкалық К. Вайдман;
• ағылшын М. Биспинг;
• жаңа зеландиялық И. Адесанья;
• америкалық Ш. Стрикленд;
• оңтүстік африкалық Д. Дю Плесси;
• ресейлік Х. Чимаев.

2026 жылдың мамырында Шон Стрикленд Хамзат Чимаевпен жекпе-жекте чемпиондық атағын қайтадан жеңіп алды.

Жартылай ауыр салмақ

UFC-дегі ауыр салмақ дәрежелері де дәстүрлі түрде танымал. Жартылай ауыр дивизионда 1997 жылдан бері бәсекелер өтіп келеді. Тарихтағы алғашқы чемпион Фрэнк Шемрок болды. Белбеу жеңіп алған басқа танымал жекпе-жекшілер:

• америкалық Т. Ортис;
• америкалық Ч. Лидделл;
• америкалық Д. Джонс;
• америкалық Д. Кормье;
• поляк Я. Блахович;
• бразилиялық А. Перейра;
• жаңа зеландиялық К. Ульберг.

2026 жылдың сәуірінде бос тұрған титул үшін бұрынғы чемпион Иржи Прохазкамен жекпе-жекте Карлос Ульберг дивизионның үздігі атанды. Бұл ретте жаңа зеландиялық ауыр жарақат алып, 2027 жылдан ерте оралмайды.

Ауыр салмақ

Ауыр дивизион UFC-де 1997 жылы пайда болды. Алғашқы чемпион Марк Колман болды. Бұл өте бәсекелі салмақ: бірде-бір жекпе-жекші мұнда титулын үш реттен артық қорғай алған жоқ. Белбеуге ие болған танымал чемпиондар:

• америкалық Р. Кутюр;
• америкалық Т. Сильвия;
• америкалық Б. Леснар;
• америкалық К. Веласкес;
• америкалық С. Миочич;
• камерундық Ф. Нганну;
• америкалық Д. Джонс;
• ағылшын Т. Аспиналл;
• француз С. Ган.

Қыркүйек айында қазіргі абсолютті чемпион Том Аспиналл жарақатына байланысты титулдан ресми түрде бас тартты. Белбеу жекпе-жексіз француз Сирил Ганға өтті.

Әйелдер арасындағы салмақ дәрежелері

Бүгінде UFC-де әйелдер арасында бар болғаны үш салмақ дәрежесі бар. 2017–2023 жылдары жартылай жеңіл дивизионда (65,8 кг) да жарыстар өткізілді, бірақ топ-деңгейдегі спортшылардың тапшылығына байланысты одан бас тарту туралы шешім қабылданды.

* 01.10.2026 жылғы жағдай бойынша.

Көп жыл бойы UFC президенті Дана Уайт өз турнирлерінде көрермендер әйелдердің октагонға шыққанын ешқашан көрмейді деп мәлімдеп келді, бірақ ақырында ол сөзінде тұрмады. 2012 жылы жеңіл салмақта әйелдер дивизионы ресми түрде құрылды, ал келесі жылдың ақпанында көрермендер алғаш рет екі әйел жекпе-жекшінің – Ронда Роузи мен Лиз Кармуштың – қарсыласуын тамашалады. Уақыт өте келе әйелдер арасындағы жаңа UFC салмақ дәрежелері қосылды. 2014 жылдың соңында минималды салмақ дивизионы ашылды, ал 2017 жылы ең жеңіл және жартылай жеңіл салмақ дәрежелері қосылды (соңғысы 2023 жылы жабылды).

Минималды салмақ

UFC-дегі минималды салмақтағы алғашқы чемпион 2014 жылғы The Ultimate Fighter реалити-шоуының 20-маусымының жеңімпазы Карла Эспарза болды. Одан кейін дивизионды басқарғандар:

• поляк Й. Енджейчик;
• америкалық Р. Намаюнас;
• бразилиялық Ж. Андради;
• қытайлық Ч. Вэйли;
• америкалық М. Дерн.

2025 жылдың қазанынан бері титул Маккензи Дернге тиесілі. Ол бір сәтті титул қорғауын өткізіп үлгерді.

Ең жеңіл салмақ

2017 жылы The Ultimate Fighter реалити-шоуының кезекті маусымы жаңадан құрылған ең жеңіл дивизиондағы UFC чемпионын анықтады. Бұл атақты Никко Монтаньо жеңіп алды. Кейінгі жылдардың барлығы Қырғызстаннан шыққан Валентина Шевченконың үстемдігімен өтті. Ол белбеуін тек бір рет Алекса Грассоға берді. Алайда қыркүйек айында спортшы ауыр жарақат алып, қалпына келуіне 8–12 ай қажет болады. Сондықтан жақын арада оның белбеуі үшін Ван Цун мен Наталия Силва таласады.

Жеңіл салмақ

Жеңіл дивизион тарихи тұрғыдан промоушендегі басты санат болып саналады. Алғашқы чемпион Ронда Роузи болды. Кейін ол UFC Даңқ залына енгізілген алғашқы әйел атанды. Белбеуге ие болған басқа спортшылар:

• америкалық Х. Холм;
• америкалық М. Тейт;
• бразилиялық А. Нуньес;
• америкалық Д. Пенья;
• америкалық Р. Пеннингтон;
• америкалық К. Харрисон.

2025 жылдың маусымынан бері дивизион көшбасшысы Кайла Харрисон болып қала береді. Алайда қараша айында оның спорттық мансабын қайта бастауға шешім қабылдаған суперчемпион Аманда Нуньеспен жекпе-жегі өтуі тиіс.

Жартылай жеңіл салмақ (жабылған)

Соңында әйелдер арасындағы UFC салмақ дәрежелері бүгінде неге 61,2 кг көрсеткішімен шектелетінін түсіндірейік. Жоғарыда айтқанымыздай, жартылай жеңіл дивизионды жабу туралы шешім бәсекеге қабілетті «ауыр» салмақтағы спортшылардың тапшылығымен байланысты болды. Дана Уайт бұған дейін бұл лиганы тек белбеулерді біріктіргісі келген бразилиялық аңыз Аманда Нуньеске деген құрметінің арқасында ұстап отырғанын бірнеше рет мәлімдеген. Ол 2023 жылы мансабын аяқтағаннан кейін бұл салмақ дәрежесі де жойылды.

Адилет Кусаинов

Журналист ru, kk

0 0 0 0 0 0