Қазақстанда футбол скауты қалай болуға болады
Футбол скауты – болашағы бар ойыншыларды іздеп тауып, бағалайтын кәсіби маман. Біздің мақаламызда оның рөлінің нақты қандай міндеттерді қамтитыны және мұндай жұмысқа қалай орналасуға болатыны түсіндірілген.
Футбол скауты деген не және олар не істейді
Ағылшын тілінен аударғанда «scout» сөзі «барлаушы» дегенді білдіреді. Футболда скаут ойыншылар туралы ақпарат жинаумен айналысады. Бұл тек матчтарды тамашалаумен шектелмейді. Жиналған деректер негізінде олар клубқа егжей-тегжейлі есеп дайындап, ойыншының негізгі сипаттамалары мен күшті және әлсіз жақтарын сипаттайды.
Кейбір футбол скауттары талантты жас ойыншыларды анықтауға баса назар аударса, басқалары мансабын келесі деңгейге көтеруге дайын тәжірибелі ойыншыларды бақылайды. Көбінесе скауттың міндеттеріне алғашқы келіссөздер жүргізу және үміткердің жеке қасиеттері туралы ақпарат жинау да кіреді. Алайда дәстүрлі «скаутингтен» басқа да назар аударуға тұрарлық басқа бағыттар бар.
Техникалық скауттық бақылау (Technical Scouting)
Жергілікті скауттар ойыншыларды алаңдағы өнер көрсетулерін бақылау арқылы бағалайды. Алайда адамның пікірі, қаншалықты білікті әрі тәжірибелі болса да, әрқашан субъективті болады. Технологиялық скауттық барлау барлық түрдегі статистикалық деректерді талдауды қамтиды. Бұл заманауи дерекқорлар мен қуатты жасанды интеллект негізіндегі бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы жүзеге асырылады. Футболдағы техникалық скаут ойынның өзін жан-жақты білмесе де пайдалы болуы мүмкін.
Оппозицияны барлау(Opposition Scouting)
Қарсыласты бақылау алдағы матчтарға дайындық аясында қарсыластарды талдауды қамтиды. Маман команда туралы мүмкіндігінше көп ақпарат жинайды, соның ішінде:
- шабуыл құру;
- қорғаныс ойыны;
- допты иеленуді жоғалтқаннан немесе қайтарып алғаннан кейінгі өту кезеңдеріндегі әрекеттер;
- стандартты жағдайлар тактикасы;
- жеке ойыншылардың ерекше ойын стильдері.
Осындай есептер матчтарға дайындалу кезінде бапкерлер штабының жұмысын әлдеқайда жеңілдетеді.
Скауттардың міндеттері
Футбол скаутының міндеттерін қаншалықты тиімді орындайтынын тек оның жоғарғы басшылары бағалай алады, бірақ кәсіби маман ұстануы тиіс қағидалар бар. Оларға ұсыныстары үшін жауапкершілікті өз мойнына алу, есептерді дайындау кезінде объективті болу және клубқа адал болу жатады.
Әркім қателеседі, бірақ үміткердің жетістіктерін асыра көрсетіп, оның ауысуынан пайда табу немесе керісінше, басқа бір қол астындағыны ілгерілету үшін оны кемсіту мүлдем орынсыз. Сондай-ақ, бір ұйымның ішкі істері туралы ақпаратты басқа клубтарға немесе журналистерге таратып, екі жаққа да пайда әкелуге тырысу да қабылданбайды.
Әрине, жауапкершілік деңгейі қызметкердің мәртебесіне байланысты. Болашақ әлеуетіне сеніп алынған жас ойыншының нәтиже көрсетпеуі бір жәйт, ал миллиондаған сомаға жасалған трансфердің тағдыры шешіліп жатқанда мүлде басқа мәселе.
Бұл жұмысқа қандай білім мен дағдылар қажет
Футбол скауты болудан бұрын көп нәрсе үйрену керек. Сізге мыналарды білу қажет:
- ойын алаңында не болып жатқанын шынайы түсіну;
- жеке ойыншылардың әрекеттеріне назар аудару;
- дисциплинаның бұзылуы сияқты маңызды бөлшектерді байқау;
- адамдармен тез тіл табысып, қарым-қатынас жасай білу;
- икемділік пен шыдамдылықты көрсету;
- жиі сапарларға дайын болу;
- өз бетінше шешім қабылдау;
- есептерді сауатты дайындау;
- аналитикалық құралдармен (техникалық скауттық бақылау үшін) жұмыс істеу.
Сонымен қатар, үнемі жетілдіруге ұмтылу да маңызды. Жақсы скаут өз көрсеткіштеріне де, клубтың жалпы табысына да қызығады.
Футбол скауты ретінде жұмыс істеу үшін қандай құжаттар қажет
Футбол скауты болу – арнайы лицензияны талап етпейтін жұмыс. Қай құжаттар қажет екенін клуб өзі анықтайды. Қосымша артықшылық болуы мүмкін:
- тиісті курстарды (PFSA, KFF немесе басқа мойындалған ұйым) аяқтағанын растайтын сертификат;
- спорт, менеджмент немесе талдау саласындағы диплом;
- алдыңғы жұмыс берушілерден ұсыныс хаттар.
Спорттық барлау есептерінің үлгілерін қамтитын портфолио да артықшылық болар еді. Әйтпесе, ресми жұмысқа қабылдау үшін қажетті стандартты құжаттар жиынтығы жеткілікті.
Қай клубтар футбол скауттарын жалдап жатыр?
Барлық кәсіби клубтар скауттарды іздейді. Әрине, барлық жерде бос орындар жоқ, әсіресе салаға жат адамдар үшін. Бірақ іздесеңіз, әрдайым бірдеңе табасыз.
Кәсіби футбол скауты қалай болуға болады
2025 жылдан бастап Қазақстан футбол федерациясы FIFA-мен бірлесіп скауттарға арналған оқыту курстарын ұйымдастырады. Бағдарлама 10 бен 21 жас аралығындағы ойыншылармен жұмыс істеуге мамандар даярлауға арналған. Бітірушілер практикалық тәжірибе, ресми диплом және ең жоғары кәсіби деңгейде жұмыспен қамтылу мүмкіндігіне ие болады. Өкінішке орай, барлық футбол скауттары осы курстарға түсе алмайды, бірақ балама жолдар бар:
- басқа оқыту бағдарламалары, мысалы, PFSA;
- өзін-өзі басқару арқылы оқу, соның ішінде матчтарды көру және есептер дайындау;
- скауттық іс туралы қоғамдық арналарды жүргізу;
- байланысты мамандықтан техникалық скауттық іске өту.
Клуб менеджерлерімен белсенді түрде байланыс орнату маңызды, осылайша олар сіздің үміткерлігіңізге қызығушылық танытады.
Футбол скауты қанша табады: жалақыға қатысты күтілімдер
Жасөспірімдер академиялары мен орталықтарындағы штаттық скауттар айына 300 000 теңгеден бастап табыс табады. KPL клубтарының қызметкерлері үшін негізгі жалақы әдетте 600 000 теңгеден басталады. Сонымен қатар, олар ұсынған ойыншы кейіннен сатылғанда агенттіктен немесе клуб академиясынан пайыздық үлес алатын «фрилансерлер» де бар. Олардың табысы бір мәміледен бірнеше миллион теңгеге дейін немесе мүлде болмауы мүмкін. Алайда, бұл барлығы шамамен көрсеткіштер ғана; нақты шарттарды жұмысқа орналасқаннан кейін ғана анықтауға болады.
Футбол клубында жұмыс табу мүмкіндігі қандай
Клуб иелері бұрынғы футболшылар мен бапкерлерге басымдық береді. Практикалық тәжірибеден бөлек, олардың кең жеке байланыстары бар. Спорттық тәжірибесі жоқ адам футбол скауты қалай бола алады? Бәрі үміткердің кәсіби қасиеттеріне, адамдармен қарым-қатынас жасау дағдыларына және өз күшті жақтарын көрсете білу қабілетіне байланысты. Бұл саладағы бәсекелестік өте қатал, бірақ табысқа тек байланыстар арқылы жету мүмкін емес.
