Біздің заманымыздың 15 ең жақсы футбол тактикасы: футболдағы тактикалық схемалар

Футболда тактикалық құрылымдар ойынның өзі пайда болғаннан кейін көп ұзамай пайда болды. Командалық ойынды ұйымдастырудың алғашқы талпыныстары бүгінгі өлшемдермен қарағанда күлкілі әрі балаң көрінгенімен, уақыт өте келе жетілдірілді. Қазіргі бапкерлер матч кезінде бірден бірнеше күрделі тактикалық схеманы қолданып, алаңдағы жағдайға байланысты құрылымды өзгертіп отырады. Мақаламызда қазіргі футболдың ең танымал тактикалары қарастырылады.

4-4-2 – ағылшын классикасы

Бұл схемада екі таза шабуылшы қарастырылған. Шабуылдар негізінен допты айып алаңына жеткізетін қанаттағы жартылай қорғаушылар арқылы құрылады. Шабуылшылардан әуелеген және төменнен бағытталған пастарға уақтылы жауап беру талап етіледі. Көбінесе бір шабуылшы допқа иелік ететін «таргетмен» («столб») рөлін атқарса, екіншісі креативке жауап береді. Алаң ортасында сан жағынан азшылықта болуына байланысты бұл футбол схемасы таза күйінде бүгінде сирек қолданылады (тіпті ол классика саналатын Ұлыбританияның өзінде). Әдетте бұл схемаға матч соңында, есепті теңестіру немесе жеңісті жұлып алу қажет болғанда жүгінеді.

Мысал: Алекс Фергюсонның «Манчестер Юнайтед» командасы (1990-жылдардың соңы).

4-3-3 – тотальды футбол

Бұл жүйе допты үнемі бақылауда ұстауды және одан айырылған бойда жоғары прессинг бастауға дайын болуды көздейді. Қорғаныс 4 қорғаушыдан тұрады: екеуі ортада, ал шеткі қорғаушылар шабуылға белсенді түрде қосылады. Орталықта бір тірек жартылай қорғаушысы және екі орталық шабуылшы-жартылай қорғаушы жұмыс істейді. Шабуыл үштігі екі вингерден және бір шабуылшыдан (классикалық орталық шабуылшы немесе «жалған тоғыздық») тұрады. Схеманың кемшіліктеріне жоғары энергия шығыны мен доптан айырылғанда қарсы шабуылға ұшырау қаупі жатады.

Мысалдар: Пеп Гвардиоланың «Барселона» (2008–2012), Зинедин Зиданның «Реал Мадрид» (2016–2018), Испания ұлттық құрамасы (2026).

4-4-1-1 – классиканың трансформациясы

Футболдағы жаңа тактикалық құрылымдар классикалық ойын схемаларын қайта зерделеу нәтижесінде пайда болады. Бұл жүйе 4-4-2-нің негізгі кемшілігін – алаң ортасының әлсіздігін жою мақсатында жасалған. Мұнда шабуылшылардың біріне төменірек түсіп, қарсыластардың шабуыл бастауын қиындату міндеті жүктеледі. Бұл ойынға үлкен вариативтілік пен икемділік береді, қажет болған жағдайда бірден дәстүрлі қанаттан асыра лақтыруларға (навестарға) өтуге болады.

Мысалдар: Марчелло Липпидің Италия құрамасы (2006), Алекс Фергюсонның «Манчестер Юнайтед» командасы (2000-жылдардың ортасы).

4-3-2-1 – алаң ортасындағы «шырша»

Бұл схемада 4 қорғаушы, 3 орталық + 2 шабуылшы жартылай қорғаушы және бір орталық шабуылшы қолданылады. Сыртқы пішіні жағынан бұл тізілім шыршаға ұқсайтындықтан, осылай аталған. Бұл тактикаға алаң ортасында басымдыққа ие болуды көздейтін және комбинациялық футболға ставка жасайтын командалар жүгінеді. Кемшіліктеріне қанаттардың әлсіздігін жатқызуға болады, олардың тиімділігі шеткі қорғаушылардың бабына тікелей байланысты.

Мысал: Карло Анчелоттидің «Милан» командасы (2003–2007).

4-3-1-2 – орталық «ромб»

Көптеген футбол тактикалары бір-біріне өте ұқсас. Жалпы алғанда, бұл схеманың алдыңғысынан басты айырмашылығы – мұнда тек бір плеймейкер қолданылады, ал шабуылшылар екеу болады. Осылайша, ортадағы «шырша» «ромбқа» айналады. Шабуылда серіктестеріне толық тәуелді бір шабуылшы емес, өзара әрекеттесе алатын жұп жұмыс істейді.

Мысал: Жозе Моуриньоның «Порту» командасы (2003–2004).

3-4-3 – түгелдей шабуылға

Бұл схема ең шабуылшыл әрі көрікті схемалардың бірі болып саналады. Басты рөлді қанат ойыншылары атқарады. Олардан үш орталық қорғаушыға қорғаныста көмектесу және шабуылда тиісті қарқынды ұстап тұру талап етіледі. Алаңның ортасына екі жартылай қорғаушы жауап береді, оларға да үлкен жүктеме түседі. Шабуыл үштігі әдетте орталық шабуылшы мен екі «қостаушыдан» тұрады.

Мысалдар: Луи ван Галдың «Аяксы» (1994–1996), Антонио Контенің «Челсиі» (2016/2017).

4-2-3-1 – оңтайлы тепе-теңдік

Футболдағы барлық схемалар мұндай танымалдылықпен мақтана алмайды. Бұл бүгінгі таңда ең әмбебап схема саналады және оны үздік командалардың көбі қолданады. Қорғаныста классикалық төрттік, ал жартылай қорғаныста екі тірек ойыншысы мен үш шабуылшы жартылай қорғаушы (плеймейкер мен екі вингер) әрекет етеді. Алда жалғыз орталық шабуылшы ойнайды. Қажет болса, тактика аса шабуылшыл немесе аса қорғаныстық модельге оңай өзгереді.

Мысалдар: Дидье Дешанның Франция ұлттық құрамасы (2018), Ханси Фликтің «Бавариясы» (2019/20).

3-5-2 – қуатты қанаттар

Сенімділігімен әрі икемділігімен ерекшеленетін тағы бір танымал тактика. Қорғанысқа үш орталық қорғаушы мен өз қанаттарын толықтай жабатын екі латераль жауап береді. Алаң ортасын қорғанысқа да, шабуылға да жұмыс істейтін қуатты үшбұрыш ұстап тұрады, ал шабуылдың негізін қос форвард құрайды.

Мысал: Симоне Индзагидің «Интері» (2021–2025).

5-3-2 – бәрінен бұрын сенімділік

Футболдағы тактикалық құрылымдардың өз қақпасын қорғауды басты орынға қоюы жиі кездеседі. Бұл схема алдыңғысына өте ұқсас, тек мұнда шеткі ойыншылар негізінен қорғанысқа бағытталған.

Мысал: Диего Симеоненің «Атлетикосы» (2020/21 маусымы).

4-6-0 – классикалық шабуылшыларсыз

Тіпті шабуылшыларды мүлде пайдаланбайтын тактикалар да бар. Бұл оларды тек қорғаныстық етіп көрсетпейді. Бұл схемада басты назар допты үнемі бақылауда ұстауға аударылады, ал шабуыл шебіне алты жартылай қорғаушының бірі жүйелі түрде шығып отырады.

Мысал: Висенте дель Боске басқарған Испания ұлттық құрамасы (2012).

3-3-3-1 – үздіксіз қысым

Бұл футбол схемасы көбінесе аргентиналық танымал бапкер Марсело Бьелсаның есімімен байланысты. Бұл құрылым 3 орталық қорғаушы, 2 латераль, 1 тірек ойыншысы, 3 шабуылшы жартылай қорғаушы және 1 шабуылшыны қамтиды. Негізінде үздіксіз прессингпен толық үстемдік ету жатыр.

Мысал: Марсело Бьелсаның Чили құрамасы (2007–2011).

4-2-2-2 – «сиқырлы шаршы»

Классикалық 4-4-2 схемасының тағы бір қызықты түрі. Алаң ортасында екі тірек және екі шабуылшы жартылай қорғаушы жұмыс істейді, ал қанаттағы шабуылдар шеткі қорғаушыларға жүктеледі.

Мысал: Карлос Альберто Паррейраның Бразилия құрамасы (2006).

4-1-2-1-2 – тағы бір «ромб»

4-1-2-1-2 тактикасы немесе Diamond да футбол классикасына жатады. Жартылай қорғаныста нақты белгіленген бір тірек ойыншысы мен бір плеймейкер бар. Алаң ортасындағы қалған екі әріптесі өз айып алаңынан қарсыластың айып алаңына дейін («box-to-box») жұмыс істеп, үнемі қанаттарға ығысып отырады.

Мысал: Массимилиано Аллегридің «Ювентусы» (2015 жылғы Чемпиондар Лигасының финалында).

5-4-1 – айып алаңы алдындағы «автобус»

Кейбір қорғаныстық футбол тактикаларын, әсіресе осы схеманы, «автобус» деп атайды. Оларға көбінесе шабуылдық әлеуеті өте жоғары командаларға қарсы матчтарда жүгінеді. Мұнда қарсыласты 3 тірек жартылай қорғаушысы мен 5 қорғаушыдан тұратын тас қамал қарсы алады. Тек жартылай қорғаушы мен шабуылшыдан тұратын жұп қана тек шабуылға жұмыс істейді.

Мысал: Отто Рехагельдің Грекия құрамасы (2004).

4-2-1-3 – теңгерімді шабуыл

Шабуылшыл футбол схемасы. Мұнда гол соғу мүмкіндіктерін жасауға плеймейкер қолдайтын шабуыл тройкасы жауап береді. Қорғанысты төрт қорғаушы мен қос тірек ойыншысы қамтамасыз етеді.

Мысал: Луис Энрикенің «Барселонасы» (2014/15).