Қазақстан боксындағы тарихтағы ең даулы 5 төрешілік шешім
Биылғы Азия ойындарында Махмұд Сабырхан мен Наталья Богданова жартылай финалда даулы төрешілікке тап болды, ал көптеген жанкүйер болған жайтты нағыз «тонау» деп атап үлгерді. Қазақстандық боксшылардың жеңісі төрешілер хаттамасында тартып алынған ең резонансты бес жекпе-жекті еске түсіреміз, деп хабарлайды Sports24.kz.
1.Геннадий Головкин — Сауль «Канело» Альварес I (2017)
Геннадий Головкин мен Сауль Альварес арасындағы Лас-Вегастағы T-Mobile аренасында өткен алғашқы жекпе-жек XXI ғасырдағы кәсіпқой бокстағы ең даулы төрешілік шешім ретінде тарихқа енді. Орта салмақтағы әлем чемпионы атақтары сарапқа салынған кездесуде GGG тамаша өнер көрсетті: қазақстандық боксшы мексикалық қарсыласын үнемі арқанға қарай ығыстырып, дәл соққыларды әлдеқайда көп жасады және ринг орталығын толық бақылауда ұстады.
Әлемнің басым бөлігі сарапшылары, спорт журналистері мен жанкүйерлері жеңісті бірауыздан Головкинге берді. Алайда төрешілер хаттамасы спорт әлемін дүр сілкіндірді: Дон Трелла тең нәтиже (114-114) тіркеді, Дэйв Моретти GGG-ге жеңіс берді (115-113), ал Аделаида Берд Альварестің пайдасына абсурдты 118-110 есебін қойды. Бұл төрешілік бағалар Головкинді лайықты жеңісінен және дивизионның абсолютті королі мәртебесінен айырды.
2. Серік Сәпиев — Манус Бунджумнонг (2008 жылғы Бейжің Олимпиадасы)
Бейжіңдегі Олимпиада ойындарының ширек финалында турнирдің басты фавориті Серік Сәпиев 2004 жылғы Афина чемпионы, таиландтық Манус Бунджумнонгқа 5:7 есебімен сенсациялық түрде жол берді. Қазақстандық жанкүйерлер үшін бұл жеңіліс ауыр соққы болды: Сәпиев үнемі шабуылдағанымен, электронды ұпай санау жүйесі қазақстандық боксшының таза соққыларын елемей, ұпайларды қарсыласына жазып отырды.
Сол жекпе-жектегі төрешілік мәселелерін кейін сол Олимпиадада жұмыс істеген IBA халықаралық төрешісі Берікбол Қасымқанов ашып айтты. Оның айтуынша, рингтегі рефери басшылық тарапынан қысым болғандықтан, таиландтық боксшыға екінші шешуші ескерту жасауға қорыққан:
«Бұл жекпе-жекте рефери Сәпиевтің қарсыласына алғашқы ескертуді жасады, бірақ жазаланудан қорыққандықтан екіншісін беруге тәуекел етпеді. Кейбір төрешілер басшылықтан қорқады. Бұл Олимпиадада алдын ала жекпе-жектерде шеттетілген кейбір төрешілердің кейін қайтадан жартылай финал мен финалда жұмыс істеуі неге болғаны түсініксіз әрі оғаш көрінді».
3. Василий Левит — Евгений Тищенко (2016 жылғы Рио Олимпиадасы)
2016 жылдың тамызында Қазақстан нағыз спорттық соққыны бастан өткерді. Рио-де-Жанейродағы Олимпиада ойындарының 91 келіге дейінгі салмақтағы финалында Василий Левит ресейлік Евгений Тищенкоға қарсы үш раунд бойы басымдық танытып, тамаша жекпе-жек өткізді. Алайда төрешілер жеңісті бірауыздан ресейлік боксшыға берді. Бұл шешім трибуналардың ысқырығын күшейтіп, әлемдік спорт қауымдастығының наразылығын туғызды — танымал промоутер Лу Дибелла бокстағы «мафия» туралы ашық айтты.
Тищенконың өзі «Комсомольская правда» радиосының эфирінде ашуға булыққан қазақстандық жанкүйерлердің реакциясына пікір білдіріп, даулы мәлімдеме жасағаннан кейін жанжал одан әрі өрши түсті: «Мен оларды ұлт ретінде құрметтемеймін». Кейін ресейлік боксшы бұл сөзі үшін көпшілік алдында кешірім сұрады, алайда жанкүйерлердің көңілінде қалған өкпе ұмытылған жоқ.
Арада жылдар өткен соң бұл жекпе-жек Олимпиада ойындары тарихындағы ең даулы кездесулердің бірі ретінде ресми түрде танылды. 2021 жылғы тәуелсіз есепте Риода төрешілер хаттамасына жүйелі түрде ықпал ету фактілері анықталды, ал басты эпизод ретінде дәл Левиттің финалы көрсетілді. Бұл жанжал төрешілерді шеттетудің тұтас тізбегіне, кейін IBA-ның толық оқшаулануына алып келді.
4. Асланбек Шымбергенов — Севон Окадзава (Ханчжоудағы Азия ойындары)
Қазақстан ұлттық құрамасының капитаны Асланбек Шымбергенов 71 келіге дейінгі салмақтағы жартылай финалда жапониялық Севон Окадзаваға қарсы жекпе-жекте төрешілердің бөлінген шешімімен (3:2) өте өкінішті жеңіліске ұшырады. Кездесу бойы Шымбергенов бірінші нөмірмен жұмыс істеп, қарсыласына қысым көрсетті, өткір шабуылдарға барып, ауыр әрі екпінді соққыларын дәл тигізді. Алайда төрешілер финалға жолдаманы жапон боксшысына берді.
Бұл шешім ең жоғары деңгейдегі жанжалға ұласты. Қазақстан бокс федерациясының президенті Кеңес Рақышев әлеуметтік желілерде қатаң ресми мәлімдеме жасады:
«Азия ойындары тарихындағы төрешілердің ең әділетсіз шешімі! Құрметті жанкүйерлер, төрешілердің аса әділетсіз шешім қабылдаған шектен шыққан жағдайы болды. Шымбергенов бүкіл жекпе-жек бойы жапониялық Севон Окадзаваны басымдықпен қыспаққа алды, өткір шабуылдарға барып, жылдамырақ соққы жасап, нысанаға жиірек дөп тигізді. Бірақ Шымбергеновтің қарсыласының қолы көтерілді... Халықаралық Олимпиада комитеті IBA-дағы төрешілікке қатысты бірнеше рет сын айтқан, алайда мұнда болған жағдай барлық шектен шықты».
ҚБФ басшысы ұйымның ХОК төрешілігіне қатысты ресми наразылық білдіргенін де айтты. Ол қазақстандық шеберлерді ерте кезеңдерде ең мықты қарсыластармен түйістіріп, ал турнир қожайындарына «қызыл кілем» төсеген біржақты жеребе мәселесіне назар аударды.
5. Василий Жиров — Джеймс Тони (2003)
1996 жылғы Олимпиада чемпионы Василий Жиров пен америкалық Джеймс Тони арасындағы IBF нұсқасы бойынша бірінші ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағы үшін өткен аңызға айналған жекпе-жек әлемдік бокстың нағыз классикасына айналды. Алайда бұл кездесу төрешілерге қатысты көптеген сұрақ пен терең із қалдырды. 12 раундқа созылған аса тартысты шайқаста Жиров орасан көп соққы жасап, жоғары қарқынды сақтады.
Жиров 12-раундта нокдаунға түскеніне қарамастан, жекпе-жектің жалпы барысы мен соққылар статистикасы қазақстандық боксшының пайдасына болды. Алайда америкалық рингтегі төрешілер жеңісті бірауыздан Тониге берді. Кейін Жиров жеңілісін талдай келе былай деді:
«Мен әлі күнге дейін сол жекпе-жекте жеңіске жеткеніме сенемін. Жиналған ұпайларға қарасақ, мен соққыларым арқылы одан көбірек ұпай жинадым. Иә, мен бір рет нокдаунға түстім, бірақ бұл бар болғаны бір ұпай шегеру. Мен оған сонша джеб жасадым, басы ісіп кетті. Жекпе-жектен кейін келесі күні Тониді көрдім, оның беті балғамен ұрғандай болып көрінді. Айталық, мен одан жақсырақ көріндім».
Еске сала кетейік, 2026 жылғы Азия ойындарының Махмұд Сабырхан мен Наталья Богданова қатысқан жартылай финалдарында даулы төрешілік шешімдері қабылданды. Осыған байланысты Sports24.kz редакциясы Қазақстан боксының тарихындағы басқа да резонансты жекпе-жектерді еске түсірді. Олардың қатарында Геннадий Головкиннің Сауль Альвареске қарсы алғашқы жекпе-жегі, 2016 жылғы Олимпиаданың Василий Левит пен Евгений Тищенко арасындағы финалы, Серік Сәпиевтің 2008 жылғы Олимпиададағы кездесуі, Асланбек Шымбергеновтің Азия ойындарындағы жартылай финалы және Василий Жировтың Джеймс Тониге қарсы титулдық жекпе-жегі бар.
